Archivo de la categoría: dehistoria

O monxe intrépido: Fr. Rosendo Salvado

Contidos dixitais, dehistoria, Divulgación, factoría dehistoria

O Consello da Cultura Galega ven de inaugurar en Santiago unha exposición -que xa estivo en Tui- sobre Rosendo Salvado, monxe bieito de orixe tudense que ten un dos periplos vitais máis singulares e interesantes que podades imaxinar. Celebramos este ano o 2º centenario do seu nacemento o que debería servirnos para mellor coñecelo e, de paso, ver o singular fío que nos une ás distantes terras da Australia Occidental.

Si, Australia, pois resulta que este monxe pasou boa parte da súa vida naquelas terras e por isto debe ser que é pouco coñecido entre os galegos, malia ser considerado como un dos persoeiros máis senlleiros da historia aussie polo seu innegable traballo a prol dos dereitos dos nativos aborixes.

Cun feixe de compañeiros, entre os que estaba o seu irmán Santos Salvado -fotografo afeccionado-, fundou nas próximidades de Perth unha comunidade monástica á que dedicou a súa vida e esforzos. En Nova Nursia, fr. Rosendo foi monxe, misioneiro, bispo, músico profesional, labrego, homeópata, mestre, axente de I+D+i, activista polos dereitos dos pobos aborixes, construtor…

Esta conmemoración é unha oportunidade inmellorable para achegármonos á biografía e legado deste home que curiosamente ten aquí unha lenda negra que o vincula -erradamente- coa promoción dos eucaliptos en Galicia.

Nos tivemos a oportunidade de coñecer o seu legado hai algún tempo, ao fío da nosa colaboración con Ficción Producciones  para o programa A Miña Famosa Familia.

Daquela aventura quedaron no noso arquivo notas que hoxe queremos incorporar á nosa Factoría dehistoria e que atinxen non só a súa biografía senón tamén a algún outro tema que axudará a comprender mellor a este personaxe e o seu tempo.

 

 

 

Unha web sobre a Rocha Forte de Santiago

dehistoria, Divulgación, Informes históricos, Patrimonio, Publicacións

exterior da cerca da rocha forteNestes días vense de facer pública a web sobre o proxecto de investigación do castelo da Rocha Forte; está en Santiago, na entrada sur á cidade, na beira do río Sar.

Como ben lembraredes, este é un proxecto no que nos participamos. A nosa achega foi a busca de documentación histórica, tanto do castelo como da súa contorna máis inmediata. Foi un traballo complicado porque o castelo deixou de existir a finais do século XV; con todo, a investigación da súa contorna -entendida nun perímetro bastante amplo- permitiunos atopar descricións dos chamados suelos de la Rocha, achegarnos á evolución do espazo máis inmediato -a actual aldea da Rocha- ou, mesmo, reconstruír sobre a paisaxe e con bastante claridade a rede de camiños da zona.

O noso traballo completase coa achega do equipo arqueolóxico, de xeito que hoxe temos unha panorámica máis clara do pasado do castelo e da súa contorna, o que nos axuda a entendelo mellor.

Na web tendes non só cronoloxías, biografías e datos varios, senón tamén algunhas partes do noso estudo de documentación histórica, o informe da escavación e algúns vídeos e reconstrucións de moito interese.

 

 

O Castelo da Rocha Forte

dehistoria, Divulgación, Informes históricos, Patrimonio

exterior da cerca da rocha forteDesde a primavera estamos traballando no proxecto de documentación, escavación e posta en valor do Castelo da Rocha Forte, unha solemne e imponente ruína que está nas afóras de Santiago, na parroquia de Conxo á beira do río Sar.

Nós encargámonos da busca e identificación da documentación histórica relacionada co castelo e a súa contorna. Levamos meses movendo e estudando documentos pero por fin agora, cando case xa rematamos, podemos ver algunhas cousas algo mais claras.

Para quen non coñeza a súa historia é dificil interpretar esta maxestosa ruína; hoxe queda nunha especie de foxo, debaixo do viaduto da Rocha -ese que se pasa cando entramos en Compostela polo Sur-, e ata hai pouco era mais ou menos unha elevación no terreo cuberta de vexetación. Os traballos acometidos por varios equipos da Universidade de Santiago hai algúns anos permitíron albiscar a magnitude do castelo. Agora que está todo descuberto e que podemos documentar a súa historia, as cousas concordan: era o gran castelo do principal señor de Galicia, xa que logo, impoñía a quen o visitara ou o admirara desde a distancia.

Foi construído polo arcebispo D. Xoán Arias -un home do seu tempo, instruído, cosmopolita e bo xestor- e foi finalmente desmantelado por Afonso de Fonseca II, na segunda metade do século XV. Sufriu asedios, incendios, arranxos e ampliacións, como calquera edificio pensado e interpretado como centro de poder. Pero Fonseca só desarmou (e reaproveitou noutros lugares) o que quedaba tras o derrocamento Irmandiño.

Cos traballos arqueolóxicos en marcha, o sitio non pode visitarse nestes días. Nós acudimos á visita guiada que tivo lugar hai unhas semanas, durante a Semana Cultural da Rocha. Naquel día puxemos materiais e coordenadas as ideas e hipóteses que xurdiran no estudo documental. Foi unha visita ben interesante e, chegado o momento, recomendable.

Pódese ver hoxe o que no seu momento (s. XVII) chamaron «los suelos de la Rocha» ou, o que é o mesmo, todo o que quedou a ras de chan e por debaixo del: canles, alicerces da torre de homenaxe, os fundamentos da cerca (con varios metros de altura sobre o piso orixinal), a morea de proxectís de pedra que se lanzaron contra o castelo, os muros derrubados polos Irmandiños, o arranque das torres da muralla, …

E contámosvos todo isto porque hoxe un xornal da cidade -con motivo da visita do alcalde ás escavacións- publica unha completa galería fotográfica na que ademais das instantáneas do acto, temos tomas de moito interese sobre pezas atopadas e o traballo dos arqueólogos.

Podedes mirala clicando aquí. E neste outro enlace, de outro xornal, teredes un apuntamento sobre unha das imaxes da galería, pois parece que foron achados naquel lugar restos humanos.

Se queredes saber máis:

 

Un ano sen verán? Pois non seria novidade

dehistoria, Divulgación

A percepción sobre o clima e as consecuencias del na vida cotiá das persoas mudou considerablemente.

Casualmente nestes días nos que miramos con certa ansiedade aos ceos na busca do sol, supostamente primaveral, estamos revisando unha morea de documentación do século XVIII. Son sobre todo documentos relativos á cidade de Santiago aínda que seguramente algunhas das esceas que retratan poderían situarse noutros moitos lugares do pais.

Cunha certa frecuencia, as veces moi seguidos, houbo nese século anos de choivas copiosísimas. Diluvios e tormentas, como dín os documentos. Moi húmidos foron os anos 1710, 1768, 1769 e 1782 e aínda viría algún mais ata ben entrado o século XIX. Neste último ano, pechouse un ciclo de 18 meses de choivas seguidas que provocaron a destrución das colleitas e, finalmente, fame, andazos, emigración ás cidades na busca de alimento e moitas mortes.

Calquera que teña buceado nos libros parroquiais deste século recoñece os sinais: noticias de persoas atopadas mortas nas rúas ou na porta das igrexas, familias devastadas (polo xeral primeiro os cativos, as veces un tras doutro con a penas días de diferencia)… Outros documentos proporcionan relatos moi descritivos que falan de  persoas macilentas e esfameadas que chegan das aldeas, que se amorean para darse calor e recibir pan ou caldo.

En Santiago, cidade sempre pintoresca, aínda tiñan que soportar a imaxe dun cemiterio no centro mesmo do pobo, na praza da Quintana; neses tempos tan saturado que non era visión agradable. Moito protestaron as monxas de San Paio por isto!.

Nos anos malos, a primeiros de maio, as xentes comezaban a temer o peor. É o momento das primeiras rogativas. Os santos protectores son o único amparo pero tamén entre eles hai unha certa xerarquía. Sempre, e en primeiro lugar, a Virxe da Cerca, padroa popular de Compostela. Xa para finais de mes, se non resultaba efectiva, era a ocasión de Santa Susana e a súa reliquia. De ser necesario, en xuño apelábase á bondade do Apóstolo, último recurso que non podía menos que axudar á súa veciñanza.

Os diluvios traían, meses despois, situacións de emerxencia e a cidade respondía con solidariedade: doazóns de gran, implementación de repartos de comida desde as entidades eclesiásticas e confrarías, habilitación de refuxios nos edificios que podían acoller xentes (as veces mesmo nas ruinas, como o claustro do antigo mosteiro de San Pedro)…

Eso si, había bastante bo humor, cando menos unha vez que a vida volvía á normalidade, como delata un informe do propio concello:

la mayor parte del año, por los continuos diluvios de agua que le inundan correspóndele muy bien la descripcion que un autor satírico hizo de ella:

no hay aqui primavera, ni estío

ni otoño hay; todo es invierno frío.

El mar, los montes y profundidades

exhalan vientos, nieblas y humedades

y estos vapores en el Aire unidos

bajan en densas lluvias convertidos

Con este ripio, efectivamente un tanto irónico, quedamos para outro día. Se a cousa continúa falaremos da orixe das nosas queridas katiuskas e a relacion que gardan co mismísimoDuque de  Wellington, heróe de Waterloo.

8 de marzo: Día Internacional da Muller

Contidos dixitais, dehistoria, Divulgación, factoría dehistoria, Publicacións

cartaz dia da muller 2013Nuns días celebraremos a memoria da loita das mulleres polos seus dereitos. Pola igualdade, pola dignidade. É unha historia chea de grandes fitos e pequenos feitos, de persoaxes ben coñecidas e de protagonistas anónimas. Moitos pasos nun longo camiño que aínda non rematou.

Para que vaiades preparando tan singular xornada, queremos animarvos a curiosear nesa cadea de feitos e testemuñas que fai que a nosa vida hoxe sexa máis doada, cando menos nos paises máis ricos (aínda que esteamos instaladas na crise).

Primeiro, unha proposta da nosa factoría dehistoria: o segundo capítulo dun dos nosos libros, no que se recolle resumida a senda percorrida nestes ultimos cen anos. O seu título, a bolsa propia, o principio da independencia.

Despois, este curioso pero entretido vídeo sobre as orixes desta celebración

E de sobremesa, unha visita á páxina oficial da ONU sobre este homenaxe. Inclue, mesmo un avance sobre a canción One Woman, que será estreada este mesmo 8 de marzo.