Archivo de la categoría: Divulgación

Cuestións triviais (1): Petrarca


Con esta entrada queremos iniciar unha nova sección, de periodicidade pouco establecida, na que desvelaremos consellos, coñecementos, ideas…, que queren achegarvos a outra cara dos acontecementos e procesos históricos. Nada complicado, so aqueles detalles que as historiadoras sabemos, ben porque somos xente moi lista ben porque era de obrigado estudo nos exames da facultade. Pode, mesmo que polas dúas cousas.

Este primeiro post quere facerse eco da publicación recente de Cancioneiro, seguido das Rimas dispersas, do inmortal F. Petrarca da man de Darío Xohán Cabana. Seguro que todas vos oíchedes falar deste famoso poeta, entre outras cousas porque tamén vos foi materia de exame. Si, o Bocaccio -por certo, bo amigo seu- e o seu Decameron tinan mellor pinta pero…
O que moita menos xente sabe é que Francesco Petrarca fixo unha contribución senlleira noutros aspectos da nosa vida. En primeiro lugar, foi un apaixoado, coincienzudo e rigoroso coleccionista, crítico e editor de textos clásicos; xa que logo, foi un puntal do redescubrimento da Antigüidade que levou ao Renacemento.
Tamén, como ben nos amosou o Prof Petrucci, sabio da paleografía do s. XX, Petrarca foi quen de deseñar un sistema claro para as edicións literarias; foi o primeiro en coidar ata o extremo a posta en páxina, a presentación da súa obra para favorecer a comodidade na lectura e no estudo. En certo modo, o sistema das notas ao pe e a marxe do texto principal, co que comodamente podemos ler e sobre todo entender a literatura doutro tempo, débelle moito.

Pero aínda hai mais. Sempre pensando na comodidade do lector promoveu o desenvolvemento dun novo tipo de letra, claro e doado ao ollo, poñendo en marcha o proceso que cristalizaría co nacemento e difusión da chamada “letra humanista”.

Nela se inspira a nosa propia, esa que usamos todos os días e mesmo a famosa Times New Roman que atoparás no teu procesador de textos.

Un pequeno agasallo de nadal, en tres partes


O noso produto diferencial, é sabido, e a investigacion historica baixo demanda o que nos leva a unha moi curiosa  heteroxeneidade nas nosas investigacions. Todas nacen dunha mesma premisa, a achega de información histórica para unha necesidade concreta, pero ramifícanse nunha diversidade singular de temas.

De todas aquelas cuestións que tratamos a petición dos nosos clientes hai algunhas que poden adxectivarse sen medo: as investigacións sobre os montes comunais son solidarias, falánnos da loita das comunidades (onte e hoxe) pola sua supervivencia; as historias familiares teñen moitas veces ingredientes de thriller  ou drama psicoloóxica, amósannos que, no fondo, todas as parentelas son moi parecidas, nas súas luces e nas súas sombras, pois sempre hai un lado escuro, un antepasado de dubidosa reputacion ou unha volta inesperada do destino; outras veces é como mirar a través dun espello, pois atopamos xentes doutro tempo e que nos gustaría convidar a un café e algunhas persoalidades que tenen fiel reflexo na actualidade.
Pero, sen dúbida, as que nos resultan mais atraintes son aquelas da «mirada indiscreta», que se relacionan co cotia; grazas a elas entramos, como por unha fiestra, na vida daqueles homes e mulleres que foron antes ca nos.

Estas son, definitivamente, as que máis gustan aos nosos amigos e amigas. Por este motivo, queremos agasallarvos cunha serie de tres textos (a modo de antigo folletín) sobre o voso outro tema preferido, a historia da nosa tradición gastronómica. Son unha versión alixeirada do capítulo dedicado á historia da nosa tradición reposteira, no noso libro Historia da dozaría tradicional galega.

Historia da dozaría galega (parte 1)

Historia da dozaría galega (parte 2)

Historia da dozaría galega ( e parte 3)

Bo proveito e os nosos mellores desexos para o novo ano!

(continuará)

 

Torre dos Mouros, Madoz e o Diccionario Geográfico

portada diccionario de MadozEstamos a participar no proxecto arqueolóxico-social da Torre dos Mouros armado arredor do xacemento arqueolóxico do mesmo nome que está no antigamente chamado Monte de Lira, na parroquia deste nome en Carnota.

É unha iniciativa distinta, que procura a implicación conxunta de expertos (arqueólogos, comunicadores, historiadores…) e sociedade, sendo esta busca da implicación das xentes (veciñanza, científicos, internautas) o que nos resulta especialmente atraínte.

Evidentemente tamén o obxecto de estudo: o emprazamento.

A nosa achega consistirá en buscar e -no mellor dos casos- recuperar e artellar os datos históricos sobre a Torre dos Mouros e a súa contorna.

É tarefa complicada por canto as primeiras incursións nos arquivos e bibliografía parecen desfigurar un lugar (a parroquia de Lira) que aos nosos ollos é un territorio moi concreto, pero xa veremos o que da de si o asunto.

Para ver de aclarar o asunto, comezamos polos recursos habituais: Catastro de Ensenada e Diccionario Geográfico Estadístico Histórico de España y sus territorios de Ultramar.

O Dicionario de Pascual Madoz, gardaba para nós unha pequena sorpresa: a entrada da parroquia de Lira escapa ao sincretismo tan habitual nesta obra, que apenas da os datos básicos da poboación que describe, e nos da noticia da existencia no cumio do monte Garganta das torres denominadas Torres dos Mouros. Boa nova!

A obra de Madoz, con todo, ten que ser estudada con coidado por canto non estamos ante unha achega informativa que podamos contrastar (non coñecemos as súas fontes). É polo xeral un autor solvente pero será o noso cometido buscar os datos que nos permitan afirmar ou desmentir esa interesante noticia e, interpretala chegado o momento. Que debemos entender por Torres? Toma este dato doutro autor anterior? Quen é? É fiable?

Por certo, máis alá da súa obra, Pascual Madoz desempeñouse como un estudoso que entrou no campo da política, cun compromiso claro polo progreso; que foi quen de sacar adiante algúns interesantes proxectos, entre eles unha lei de Desamortización menos famosa pero mais efectiva que a de Mendizabal.

O seu Diccionario está dispoñible na Biblioteca Virtual de Andalucía

 

Festas, xigantes e cabezudos

Hoxe é o día da Ascensión e onte os cabezudos bailaron ao pe da nosa porta.

Esta é unha das festas patronais de Compostela. Ten unha longuísima historia que nos ven a contar, principalmente cómo unha feira (de gando, apeiros, alimentos e panos) se foi convertindo nunha festa urbana; é un proceso relativamente común seguido por outros eventos como o San Froilán, nun desenvolvemento que está moi ben explicado nun pequeno artigo do Prof. Saavedra Fernández.

Un dos fitos clásicos das grandes festas desta cidade é a saída e baile dos xigantes (os Cocos) e os cabezudos. Estas fermosas pezas de cartón, coas súas cores brillantes e roupas elegantes son unha parte innegable non so das lembranzas das xentes de Compostela e de moitos outros lugares de Galicia senón tamén do seu patrimonio inmaterial: deseñalos, construílos ou facelos bailar son saberes e destrezas que se transmiten de xeración en xeración, que se crean e transforman segundo o ritmo dos tempos. Segundo contan os etnógrafos, a súa presenza nas rúas transmite ao público conceptos sobre a autoridade, o respecto ou o sentido do humor. Como calquera outra tradición son o pouso que queda dos que foron antes que nós.

En concreto, a historia dos xigantes e cabezudos composteláns é ben longa e podemos documentalos desde o século XVII e a súa posta en escea, singular, o que sen dúbida nos leva a miralos con outros ollos.

 

 

 

A posta en valor do patrimonio nas cidades

O paso do tempo reflíctese nas paisaxes urbanas pola presenza de espazos, edificacións e costumes que aportan a barrios e rúas unha persoalidade diferenciada que fala de feitos, proxectos e sonos, presentes e pasados. De todos eles podemos tirar conclusións das que aprender e valores que interiorizar.

Con todo, é curioso ver como só os lugares considerados monumentais ou históricos polos académicos ou xestores turísticos merecen unha posta en valor ou un esforzo de recoñecemento. É evidente que, ao comparalos, os barrios e rúas de moitas vilas e cidades non deixan de ter un «valor artístico» secundario pero non é menos certo que poderían ser obxecto dunha atención máis concreta da que se derivarían beneficios non só económicos senón tamén sociais.

Prazas e barrios teñen moitas veces  unha monumentalidade diferente, a que nace do día a día, da convivencia e das rutinas e necesidades cotiás e é esa ausencia de grandes fitos, a interiorización desa paisaxe popular que non se apreza porque forma parte da vida e da memoria da veciñanza o que leva á súa frecuente minusvaloración.

A súa posta en valor leva consigo non só unha percepción máis positiva do espazo cotián por parte das xentes que alí viven senón que tamén pode servir de inicio a dinámicas beneficiosas como a sensibilización sobre a necesidade de conservar e protexer esas zonas ou un apoio ao tecido económico local a través do desenvolvemento de iniciativas turísticas sustentables e de baixo impacto.

Estas son as forzas que moveron este pequeno proxecto dun Roteiro polo Barrio de San Pedro de Santiago de Compostela, que ten o privilexio de incorporar no seu territorio espazos patrimoniais catalogados dobremente Patrimonio da Humanidade: é un barrio histórico da cidade de Santiago atravesado polo máis antigo e recoñecido dos Camiños de Peregrinación a Compostela, o Camiño Francés.

É un barrio singular, recoñecido pola súa forte identidade e dinamismo, que conta cun patrimonio construído que podería cualificarse como un tanto insólito por canto nel conviven espazos e edificacións dunha monumentalidade innegable (como o Centro Galego de Arte Contemporánea ou o complexo de San Domingos de Bonaval) ao carón de vivendas populares, rúas de labiríntico trazado ou dun dos cruceiros máis antigos de Galicia.

Foi decisión da Asociación Veciñal poñer en valor este legado para que a veciñanza puidese velo con outros ollos, para dignificalo e para facer del un recurso co que apoiar ao tecido económico e as labores de protección e conservación.

Un esforzo meritorio digno de ser imitado, tanto na filosofía que o move como no resultado final co que nos colaboramos e que nos gustaría tivese continuidade.