Archivo de la categoría: Divulgación

Aniversario de Domingo Fontán

Un 17 de abril de 1788 naceu en Portas Domingo Fontán, profesor universitario, matemático e cartógrafo. Foi unha desas persoas que marcou unha diferencia, xa que o seu traballo permitiu aos galegos e galegas ver o seu país con outros ollos. Tal é a relevancia da súa contribución, que hoxe repousa no Panteón de Galegos Ilustres, aínda que o certo é que non deixa de ser un ilustre descoñecido para a gran maioría do público.

Para dehistoria, pola contra, é un persoeiro ben coñecido por canto foi obxecto de dous dos nosos traballos: un capítulo da serie divulgativa A miña famosa familia, que no seu tempo emitiu a TVG e unha pequena colaboración na exposición Innovación e territorio: o legado de Domingo Fontán ao século XXI, organizada pola Universidade de Santiago.

Hoxe queremos lembralo e convidarvos a coñecer mellor a súa inxente e brillante obra: compartimos con vós -na sección factoría– o texto da nosa colaboración na exposición e vos animamos a botar un ollo á web da fundación que custodia o seu legado, que ten moita información, documentos dixitalizados, enlaces a vídeos, etc.

 

Boa Pascua!

roscas de pascua das madriñas

Agora que vimos de gozar da tradicional rosca de Pascua, convén facer unha pequena homenaxe a este doce tan saboroso. É en si mesmo todo un agasallo da nosa máis antiga historia gastronómica.

Na teoría, é algo sinxelo de facer pois é unha masa de ovos, fariña, manteiga, fermento, azucre, unha chisca de sal e esencia de anís; na práctica é froito dun proceso laborioso que comeza semanas antes da fornada, xa que as roscas de verdade fanse con ovos e manteiga da casa. Os primeiros só necesitan ser recollidos e gardados pero a manteiga (tamén chamada manteca) hai que facela a partir da tona do leite.

Antes e agora, as madriñas pensan nas roscas con tempo de antelación. Segundo o número de afillados é que se estima a cantidade de fariña a amasar, que non é doada de amasar xa que en realidade trabállanse con ela todos os outros ingredientes. E hai que deixala levedar, e logo hai que estirar as roscas (ou os trenzados) e novamente agardar a que veñan (suban). Finalmente, lústranse con ovo batido e se adornan con froitas e azucre húmido, xa cando van para o forno.

Era costume cocer as roscas no forno da casa pero alí onde era posible tamén se cocía no forno do panadeiro/a xa que polo seu maior tamaño permitía apurar o proceso. Porque cun procedemento laborioso coma este case tanto ten amasar un kilo que catro: é necesario moito tempo e unhas condicións ambientais que garantan un correcto desenvolvemento da masa.

Como non sempre era posible amasar no forno, moitas madriñas amasaban na casa (había quen metía a masa na cama para que non perdera calor) e logo ían a estirala ao no forno, onde levaban a cabo todas as outras operacións. Era unha xornada especial, de traballo, consellos, moita charla e bastante apuro porque unha vez que as roscas veñen para arriba hai que preparalas e cocelas para que non se estrague todo o esforzo. E nesto, os fornos grandes de pan eran unha vantaxe a ter moi en conta!

O resultado: rúas e camiños que arrecendían a rosca e anís, mulleres fachendosas do seu esforzo e nenos e nenas que devecían pola súa peza.

As roscas teñen a súa orixe remota nas regueifas e pans doces que xa citan os nosos documentos medievais, as que deron orixe aos cantos de regueifa e que tan fondamente se vinculan á Pascua e aos casamentos.

Antes dos froitos confeitados viñan adornadas con ovos -sino cristián da resurección e da nova vida-. Con eles as madriñas desexaban aos afillados e afilladas (cada ano e no día do casamento) unha vida venturosa.

Facelas, regalalas e degustalas é unha homenaxe a esa antiga tradición e ás mulleres que a construíron.

Boa Pascua!

 

Turismo e patrimonio

capiteis ribeira sacraA chegada da primavera é unha boa razón para sair e coñecer máis de preto a riqueza do noso patrimonio. É tamén unha boa oportunidade para que entidades e comunidades locais fagan un esforzo por achegar o seu legado material e inmaterial tanto á veciñanza como ás xentes que veñen de lonxe.

En efecto, o turismo que toma como referente o patrimonio (artístico, ambiental ou etnográfico) pode constituírse como unha fonte de riqueza para os nosos pobos e de valores positivos para toda a cidadanía. Agora ben, debe concibirse pensando na súa sustentabilidade e no futuro das comunidades que o proxectan: humildade ante o que nos foi legado, interese por unha protección coidadosa e un mellor coñecemento deben ser as bases sobre as que se apoie calquera iniciativa deste tipo.

O turismo baseado no patrimonio non necesariamente precisa de obras ou custosos proxectos de rehabilitación e posta en valor; ás veces compre un pouco de imaxinación e, sempre, un mellor coñecemento dos bens culturais, naturais e inmateriais. Non abonda unha recopilación superficial de datos ou unha descrición básica do que calquera pode ver a simple vista.

A posta en valor non debe contentarse co beneficio económico derivado da chegada dos visitantes, debe aspirar a despertar neles sentimentos sobre a súa identidade, o seu compromiso coa conservación e protección do patrimonio, a admiración pola complexidade do pasado e a súa influencia na nosa vida e no que nos rodea.

É a investigación, a busca de novos datos e interpretacións, o que aporta calidade e novo valor aos espazos e obxectos do pasado; nela reside a mellor ferramenta para facer deles un instrumento que permita crear riqueza e futuro.

Visto nun contexto amplo e comprensible ata o muíño máis sinxelo se nos presenta como unha peza única e singular, irrepetible e admirable.

As novas tecnoloxías -e o seu crecente uso por parte da cidadanía- permiten hoxe en día novas aproximacións neste tipo de iniciativas; permiten implementar, por exemplo, roteiros e contidos que se desenvolven sen impacto visible e que poden ser adaptados a todo tipo de usuarios e usuarias.

Nesta primavera, que chega vizosa e algo adiantada, queremos compartir con vós novamente un dos nosos traballos neste campo. Así, na Factoría dehistoria, ofrecemosvos catro roteiros (un por provincia), propostas innovadoras para visitar, gozar e aprender en outros territorios do noso pais.

 

Hildegard von Bingen

Neste mes dedicado ás mulleres queremos achegarvos á persoalidade dunha muller medieval á que a Igrexa recoñecerá en breve os seus méritos. É Hildegard von Bingen, monxa, escritora, médica, música…
Viviu entre os séculos XI e XII, no que hoxe chamamos Alemania; a maior parte da súa vida desenvolveuse entre as paredes dun mosteiro pero o certo e que esta reclusión non foi obstáculo para desenvolver unha existencia rica en experiencias e sabedoría.
No seu tempo foi coñecida pola súa vida de santidade, por diversas visións proféticas e polas súas dotes de predicadora asi que non é de estranar que ao pouco de morrer se iniciara un proceso para a súa canonización (1227) que non concluíu oficialmente ata 1940.
Deixounos unha morea de obras literarias, teolóxicas, científicas e un cumprido repertorio de composicións musicais. Vista cos nosos ollos, posiblemente a máis singular sexa «Lingua Ignota», un tratadiño no que desenvolve un alfabeto e língua artificial.
A súa elevación á categoría de Doutora da Igrexa -que terá lugar no outono deste ano- non é algo baladí, por canto supón un recoñecemento á súa traxectoria vital, á súa altura intelectual e á aportación que ás mulleres fixeron á construción da historia común europea.
Se queredes adentrarvos na súa biografía, recomendamos a lectura do artigo sobre ela da Wikipedia, onde tamén atoparedes pistas de audio das súas composicións musicais ou a visita a este clip coa súa música e unha antoloxía de imaxes.

Album de mulleres

Esta é unha singular iniciativa da Comisión de Igualdade do Consello da Cultura Galega.

É un proxecto de longo percorrido que quer amosarnos a traxectoria vital das galegas que foron antes ca nós a tra vés das biografías dalgunhas delas. Unhas son moi coñecidas, como Rosalía de Castro ou María Castaña; outras, pola contra, son absolutas descoñecidas para a maioría do público, como Isabel de Zendala ou Dolores Rodeiro. Todas son un espello no que atopar valores como o esforzo, o compromiso ou o carácter emprendedor.

dehistoria foi convidada a investigar e compoñer unha desas biografías, a de Dona María Reguera e Mondragón, que vivíu dacabalo entre os séculos XVIII e XIX e desenvolveu unha actividade pública e publicada pouco común na Galicia do seu tempo.

Convidámosvos a ler e aprender dela e a explorar o Album de Mulleres